Home  > 
Diagnostiek  >  ANCA

ANCA testen

Inleiding

Bij een aantal vormen van vasculitis worden in het bloed ANCA gevonden. Dat is bij:

  • Granulomatose met PolyAngiitis (GPA - vroeger de ziekte van Wegener genoemd) (bijna altijd) ,
  • microscopische polyangiïtis (MPA) (meestal),
  • EGPA (Eosinofiele Granulomatose met PolyAngiitis)( vroeger het Churg-Strauss syndroom genoemd (in ongeveer de helft van de gevallen)
  • en bij necrotizerende crescentische glomerulonefritis, dat is een vasculitis die beperkt is tot de nieren.

De ANCA-test wordt gebruikt bij de diagnose van deze ziekten. De test kan ook worden gebruikt om te controleren of de behandeling aanslaat en om nieuwe opvlammingen te signaleren.  ANCA komen niet voor bij de andere vormen van systemische vasculitis.

Wat zijn ANCA

ANCA (anti neutrofiel cytoplasmatische auto-antistoffen) zijn autoantistoffen. Autoantistoffen zijn gericht tegen het lichaam zelf. Normaal gesproken zou een antistof gericht moeten zijn tegen een indringer van buiten het lichaam. De ANCA is meestal gericht tegen enzymen in het celvocht (cytoplasma) van een bepaalde groep van witte bloedcellen, de zogenaamde neutrofiele granulocyten. Meestal gaat het om de enzymen proteïnase 3 (PR3) of myeloperoxidase (MPO). Dit zijn enzymen die eiwit splitsen en ongewenste bacteriën kunnen vernietigen.

Er zijn twee soorten ANCA:

c-ANCA 

De c-ANCA is de cytoplasmatische ANCA.

De c-ANCA wordt vooral gevonden bij GPA en vaak ook bij EGPA/(Churg-Strauss).

De c-ANCA draagt haar naam omdat bij een IIF test (zie hiernaast) met name het cytoplasma tussen de lobben van de celkern oplicht.

 

 p-ANCA 

De later ontdekte p-ANCA is de perinucleaire ANCA. 

Hierbij licht bij een IIF test vooral de ring om de celkern van de witte bloedcellen op
(peri =rondom nucleair = celkern).

De p-ANCA wordt vooral gevonden bij MPA.

 

 

Bij gezonde mensen komen deze auto-antistoffen, ANCA, normaal gesproken niet voor.

Het is niet bekend waarom ANCA ontstaan. We weten wel dat ze een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van de hierboven genoemde vormen van systemische vasculitis.                

De ANCA-test

De ANCA-test meet de hoeveelheid ANCA in het bloed. De ANCA wordt van oorsprong gemeten met een indirecte immuun fluorescentie test (IIF-test). Op een microscoopglaasje geplakte granulocyten (witte bloedcellen) worden een tijdje op de geschikte temperatuur in serum geïncubeerd. Serum is de vloeistof die overblijft als alle cellen en stollingseiwitten uit het bloed zijn gehaald.

De antistoffen binden zich aan de granulocyten. Als dan een fluoriserende stof wordt toegevoegd, is onder de microscoop een specifiek kleurpatroon te zien.

Bij gezonde mensen en bij patiënten met andere ziekten zal over het algemeen geen kleuring optreden, omdat er dan géén ANCA aanwezig zijn.

ANCA komen ook voor bij enkele andere ziekten, zoals reumatoïde artritis. Deze ANCA zijn echter niet gericht tegen proteïnase 3 (PR3) of myeloperoxidase (MPO), maar vooral tegen lactoferrine.

De IIF-test (de normale ANCA-test) kan géén onderscheid maken tussen deze verschillende enzymen, en zal daardoor onvoldoende aangeven of er sprake is van bijvoorbeeld reumatoïde arthritis of systemische vasculitis. In de meeste gevallen (± 90%) zal het wel gaan om een vorm van systemische vasculitis.

Meer zekerheid over de aard van de aandoening geeft de ELISA-test, in combinatie met de IIF-test. Met de ELISA-test kunnen namelijk de antistoffen tegen proteïnase 3 en myeloperoxidase aangetoond worden. Deze antistoffen komen alléén bij systemische vasculitis voor. De ELISA-test wordt hier niet zo vaak voor gebruikt, omdat ze wat duurder is en niet alle laboratoria kunnen deze test uitvoeren.

ANCA en de ziekteactiviteit

Bij ANCA testen wordt de ziekteactiviteit bepaald middels de zogenaamde IIF-titer. Hierbij wordt het serum telkens iets verder verdunt om te kijken bij welke verdunning nog antistoffen aantoonbaar zijn.

Als regelmatig wordt gecontroleerd hoe het is met de hoeveelheid ANCA in het bloed van een patiënt, dan is dat een goede maat voor het verloop van de ziekteactiviteit. Een dalend ANCA-niveau in het bloed geeft meestal aan dat de medicijnen vat op de systeemvasculitis krijgen. De ziekte wordt langzamerhand tot rust gebracht. Een stijgend ANCA-niveau geeft daarentegen meestal een sterker wordende ziekteactiviteit aan. De medicatie tijdens de behandeling wordt afgestemd op de klachten die de patiënt heeft, de bloeduitslagen en het verloop van de ANCA-waarden.


De ANCA-waarden van twee verschillende patiënten zijn meestal niet met elkaar te vergelijken. Je kunt daardoor niet zeggen dat, wanneer het ANCA-niveau van de ene patiënt hoger ligt dan van een andere patiënt, de eerste patiënt zieker is dan de tweede patiënt. Dit heeft te maken met het feit dat de ANCA-waarde niet automatisch gemeten wordt. Het meten van de ANCA is mensenwerk, waardoor er een verschil kan zijn tussen laboratoria. Maar ook is niet elke patiënt even gevoelig voor ANCA. De ene patiënt kan bij eenzelfde ANCA-niveau meer ziekteverschijnselen hebben dan de andere.

ANCA en de voorspelling van opvlammingen

Onlangs is onderzocht of de ANCA-waarde gebruikt kan worden om opvlammingen van de ziekte te voorspellen en op basis daarvan alvast te behandelen. Op die manier wilde men proberen te voorkomen dat ziekteverschijnselen optreden. Daarmee zou dan schade aan organen als gevolg van de opvlammingen, of zelfs overlijden, voorkomen kunnen worden.

Uit het onderzoek bleek dat er bij de meeste patiënten sprake was van een stijging van de ANCA, voordat ze een opvlamming kregen. Er is gekeken of deze informatie kon helpen bij het vroegtijdig behandelen van een opvlamming. Men behandelde patiënten met een stijging van de ANCA een tijdje met azathioprine (Imuran) en prednisolon, om te voorkomen dat ze een opvlamming kregen. Dat werkte wel, maar slechts voor de korte termijn. Helaas liepen deze patiënten wat later, als met de medicijnen gestopt was, alsnog een grote kans om een opvlamming te krijgen. De kortdurende behandeling met azathioprine en prednisolon stelde de opvlamming voor een groot deel van de patiënten dus alleen maar uit.

Uit eerder onderzoek is gebleken dat als patiënten bij een ANCA stijging met cyclofosfamide (Endoxan) en prednisolon worden behandeld om een opvlamming te voorkomen, dat meestal wel lukt. Specialisten vinden dit echter een erg zware remedie. Er zijn namelijk ook patiënten waarbij de ANCA stijgt zonder dat er een opvlamming optreedt. De patiënt krijgt dan helemaal geen ziekteverschijnselen. Deze patiënten zouden zo onnodig met het middel Endoxan behandeld worden. En Endoxan heeft veel schadelijke bijwerkingen, het middel zou in dat geval erger zijn dan het risico op de kwaal.

 

Bron: De oorspronkelijke tekst van dit artikel is geschreven voor de documentatiemap van de Vasculitis Stichting en tot stand gekomen in samenwerking met de Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg en de Deutsche Nierenstiftung.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 17 juli 2016 

NIEUWS

Covid-19 en Kawasaki

2020-05-06

Verschillende media berichtten vorige week dat artsen de laatste weken wat meer kinderen op de intensive care zien met symptomen die lijken op de ziekte van Kawasaki. 

Lees meer

Heropening scholen

2020-04-22

Onzekerheid bij veel vasculitispatiënten over heropening scholen.

Lees meer

RTX Onderhoud en het Coronavirus

2020-04-08

Moet ik tijdens deze coronacrisis mijn onderhoudsbehandeling met RTX verschuiven of niet?

Lees meer

Ook Nijmegen geannuleerd

2020-03-17

Het spijt ons maar ook de GPA-MPA dag in Nijmegen op 16 mei gaat niet door...

Lees meer

Annulering bijeenkomsten

2020-03-11

De geplande bijeenkomsten voor GPA- en MPA-patiënten op 21 en 28 maart en op 4 april in respectievelijk Alkmaar, Rotterdam en Groningen gaan niet door vanwege het coronavirus.

Lees meer

Financiële injectie voor Chemocentryx

2020-01-21

ChemoCentryx krijgt een kapitaalsinjectie van 100 miljoen dollar voor de registratie en het in de markt zetten van AVACOPAN

Lees meer

Meander Vasculitis Team

2019-09-24

Meander MC presenteert zich als Vasculitis Expertise Centrum.

Lees meer

Uw contributie declareren?

2017-06-21

Of dat kan hangt af van welke polis u heeft bij welke verzekeraar. Als u alleen een basisverzekering heeft zal het niet lukken. Maar als u een aanvullende polis heeft zou het zo maar eens kunnen...

Lees meer

Belangrijk Onderzoek naar Afweersysteem

2018-07-26

De Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF) hebben 15 miljoen euro uitgetrokken voor onderzoek naar het afweersysteem.
Het doel is om uiteenlopende ziektes waarbij het afweersysteem ontregeld is, zoals bij vasculitis, kanker, reuma en MS, beter te begrijpen en te bestrijden. 

Lees meer

WORD LID !

Ooit gedacht aan een 2nd opinion?

Bekijk uitslag